«Οδός άνω και κάτω νοητή»
«ὁδὸς ἄνω κάτω μία καὶ ὡυτή»
— Ηράκλειτος
Το συνεργατικό έργο «Οδός άνω και κάτω στη Βαβέλ» συγκροτείται ως μια κατακόρυφη διαδρομή ύλης, χειρονομιών και εικαστικών φωνών. Δακτύλιοι διαφορετικών διαμέτρων,σχημάτων και υλικών αρθρώνονται γύρω από έναν κοινό άξονα, χωρίς να χάνουν την αυτονομία τους. Η Βαβέλ δεν εμφανίζεται ως αποτυχία της συνεννόησης, αλλά ως πεδίο συνύπαρξης ετερογενών γλωσσών. Η στήλη αναδιανέμει το αισθητό, καθιστώντας τις διαφορετικές φωνές ισότιμα ορατές μέσα σε έναν κοινό, αλλά εσωτερικά διαιρεμένο, τόπο. Η άνοδος και η κάθοδος δεν είναι αντίθετες κινήσεις, αλλά εκδοχές της ίδιας πορείας. Η διαφορά δεν εξαλείφεται· αποκτά άρρυθμο βάρος και ακανόνιστη κατεύθυνση, μετατρέποντας την πολλαπλότητα σε συλλογική εμπειρία.
Συμμετέχουν — 18 δημιουργοί:
Shirin Aly, Ασημένια Αλεξίου, Ανδρομάχη Ανδρέου, Γιώργος Βαβάτσης, Svetlana Yakuta Duvartzidu, Βασιλική Ζήρου, Φίλλιπος Καλαμάρας, Χάρης Κοντοσφύρης, Άγγελος Κωστούλας, Μαρία-Ζωή Κρούστη, Φρειδερίκη Μαρουλή, Λένι Μπέλτσου, Μαρία Ιωάννα Πατσίδη, Χρυσάνθη Σιώτη, Κώστας Σολάκης, Ειρήνη Σπανίδου, Χρήστος Στέφας, Μαρία Χριστοδούλου.
Συντονισμός:
Γιώργος Βαβάτσης — Εργαστήριο Κεραμικής
Φίλλιπος Καλαμάρας — Εργαστήριο Γλυπτικής
Χάρης Κοντοσφύρης — 3ο Εργαστήριο Ζωγραφικής
Γλυπτική κατασκευή στήριξης : Κώστας Σολάκης
Ενοιολογική ιδέα : Χρύσα Σιώτη
Συνθετική διάταξη: Jay Raissis και Δήμητρα Μαρίνι
Επιμέλεια Παρεμβάσεων στο νησί : Δήμητρα Μαρίνι
Αλληλεπίδραση: Χάρης Κοντοσφύρης
Φεστιβάλ Τριεθνές πληροφορίες για τις παρεμβάσεις στο νησί εδώ:
Powered sumsung
«Οδός άνω και κάτω μια και νοητή» — Περιγραφή του γλυπτού
Το συνεργατικό γλυπτό αναπτύσσεται ως μια ψηλή, διάτρητη στήλη από επάλληλες, ετερογενείς μορφές. Ένας ορατός μεταλλικός σκελετός συνδέει κατασκευές διαφορετικού μεγέθους, περιγράμματος, χρώματος και υφής. Η κατακόρυφη συνέχεια διακόπτεται από κενά, προεξοχές και μεταβολές του πλάτους, δημιουργώντας έναν ακανόνιστο ρυθμό συμπαγών και ανοιχτών τμημάτων.
Στο κατώτερο μέρος, δύο πλατιές επιφάνειες χτιστής ύλης συνδέονται με κοντά στηρίγματα, σχηματίζοντας μια μικρή αρχιτεκτονική διάρθρωση βαρους . Οι επιφάνειές τους φέρουν πολύχρωμα θραύσματα, ανάγλυφα και μικρά εικονιστικά στοιχεία γυαλιου, με κυρίαρχους τους λευκούς, γαλάζιους και πορτοκαλί τόνους. Ακολουθούν οριζόντια ξύλινα τμήματα με ακανόνιστες ακμές, ανάμεσα στα οποία εμφανίζονται έντονες κίτρινες και μπλε φόρμες τα φτερωτα υποδηματα του Ερμή.
Πιο πάνω, ένας παχύς κιτρινοπορτοκαλί δακτύλιος αστεροειδης υποδέχεται μια υπόλευκη κεραμικη ζώνη με επαναλαμβανόμενες γωνιώδεις προεξοχές επαλληλες προσ τα ανω και κατω σε δυνιτικους ρυθμούς. Η διαδοχή συνεχίζεται με έναν κεραμιδόχρωμο, περίπου ορθογώνιο κεραμικό, που φέρει ανάγλυφη παράσταση και πλευρικά ανοίγματα. Ένα μεγαλύτερο κενό αφήνει ορατές τις μεταλλικές ράβδους και μικρές σκοτεινές μορφές που θυμίζουν μύγες. Πάνω από αυτό, μια πράσινη ορθογώνια κατασκευή με διευρυμένα χείλη συγκροτεί μια ακόμη έντονη οριζόντια άρθρωση απο ταιστρες και θραυματα κεραμικων πλαωων πανω της .
Στην ανώτερη ζώνη, η σύνθεση γίνεται περισσότερο ανοιχτή. Μεταλλικοί κύκλοι, λεπτές ράβδοι και ελάσματα που θυμίζουν φύλλα ή φτερά απλώνονται προς διαφορετικές κατευθύνσεις. Στην κορυφή, ένας δακτύλιος με τραχιά, γαιώδη επιφάνεια πλαισιώνει τον ανοιχτό μεταλλικό πυρήνα, ενώ μια λεπτή καμπυλωμένη ράβδος συνεχίζει την ανοδική κίνηση.
Το γλυπτό οργανώνει τη συνύπαρξη των επιμέρους συμβολών μέσα από τις διαφορές τους. Η γεωμετρική επανάληψη συναντά την οργανική απόκλιση, οι πυκνές επιφάνειες εναλλάσσονται με διάκενα και οι ζωηρές χρωματικές περιοχές με το ξύλο και το μέταλλο. Ο σκελετός παραμένει ορατός και αναδεικνύει τον τρόπο με τον οποίο τα διαφορετικά μέρη συγκροτούν ένα κοινό σώμα.
Στο παραλίμνιο τοπίο της φωτογραφίας, ανάμεσα στους καλαμιώνες, το νερό και τον ανοιχτό ορίζοντα, η στήλη λειτουργεί ως κατακόρυφο σημείο αναφοράς. Ο ουρανός και η βλάστηση εισχωρούν οπτικά μέσα από τα κενά της. Το βλέμμα ανεβαίνει και κατεβαίνει, σταματά στις λεπτομέρειες και επανασυνδέει τα επιμέρους στοιχεία: η «οδός» γίνεται μια διαδρομή ανάγνωσης της συλλογικής μορφής.
1. Η κοινή διαδρομή — Ηράκλειτος
Η διαδρομή ανάγνωσης της συλλογικής μορφής βρίσκει μια φιλοσοφική αφετηρία στο ηρακλείτειο απόσπασμα «ὁδὸς ἄνω κάτω μία καὶ ὡυτή» — ο δρόμος προς τα πάνω και προς τα κάτω είναι ένας και ο ίδιος (Β60 κατά Diels–Kranz). Η άνοδος και η κάθοδος αποτελούν αντίθετες κατευθύνσεις της ίδιας οδού. Η ενότητά τους διατηρεί την αντίθεση και επιτρέπει να τη σκεφτούμε ως σχέση.
Στο γλυπτό, το βλέμμα διατρέχει μια ακολουθία μορφών που μπορεί να διαβαστεί και προς τις δύο κατευθύνσεις. Ανεβαίνοντας από τις πλατιές κατώτερες επιφάνειες προς τους ανοιχτούς μεταλλικούς σχηματισμούς, παρακολουθεί μια σταδιακή αραίωση της ύλης. Κατεβαίνοντας, συναντά την πύκνωση των όγκων και την εντονότερη παρουσία του βάρους. Η διάταξη παραμένει σταθερή, αλλά η σειρά της πρόσληψης μεταβάλλει τις εμφάσεις και τους συσχετισμούς.
Ο τίτλος «Οδός άνω και κάτω μια και νοητή» εισάγει μια ποιητική μετατόπιση από το ηρακλείτειο απόσπασμα (ποιητική εξελιξη ονοματοδοσίας της Χρύσας Σιώτη). Η λέξη «νοητή» μπορεί να δηλώνει τη σύνδεση που σχηματίζει ο θεατής ανάμεσα στα διαδοχικά μέρη. Η κοινή οδός προκύπτει μέσα από την ανάγνωσή τους. Το ερώτημα της διαδρομής οδηγεί έτσι στο ερώτημα των διαφορετικών φωνών που τη συγκροτούν.
Βιβλιογραφική αναφορά: Kahn, Charles H. (1979). The Art and Thought of Heraclitus: An Edition of the Fragments with Translation and Commentary. Cambridge University Press.
2. Οι διακριτές φωνές — Μιχαήλ Μπαχτίν
Οι δεκαοκτώ δημιουργοί συμμετέχουν σε μια κοινή κατασκευή, διατηρώντας διαφορετικούς τρόπους επεξεργασίας της μορφής. Η έννοια της πολυφωνίας του Μπαχτίν προσφέρει μια αναλογία για αυτή τη συνύπαρξη. Μεταφέροντας ερμηνευτικά την έννοια από το μυθιστόρημα στη γλυπτική, μπορούμε να αναγνωρίσουμε μια πολλαπλότητα ανεξάρτητων και ασυγχώνευτων εικαστικών συμβολών και γλυπτικών υλικοτήτων. Μια πολυφωνία, στην οποία κάθε συμβολή διατηρεί την εκφραστική της ισχύ, χαρακτηρίζει τον ευθυτενή γλυπτικό στύλο.
Οι χτιστές επιφάνειες, τα φτερωτά υποδήματα του Ερμή, οι κεραμικές προεξοχές, οι μορφές που θυμίζουν μύγες και οι ανοιχτές μεταλλικές κατασκευές εισάγουν διαφορετικά λεξιλόγια. Η εγγύτητά τους δημιουργεί συσχετισμούς, χωρίς να καταργεί τις μορφολογικές και υλικές τους ιδιαιτερότητες. Η στήλη μπορεί, επομένως, να διαβαστεί ως μια πολυμορφική σύνθεση, στην οποία κάθε συμβολή διατηρεί αναγνωρίσιμα χαρακτηριστικά και συγχρόνως συμμετέχει στον ρυθμό του συνόλου.
Ο κύριος πυλώνας στήριξης συμμετέχει ισότιμα στον εικαστικό διάλογο με τα γλυπτικά και κεραμικά στερεά. Μέσα στην αναλογία της πολυφωνίας, τα στοιχεία αυτά αποκτούν τη θέση υποκειμένων του δικού τους εικαστικού λόγου: παράγουν σημασίες τόσο με την ιδιαίτερη μορφή τους όσο και με τις σχέσεις που αναπτύσσουν μέσα στο σύνολο.
Η δυνατότητα συνύπαρξης θέτει, επομένως, και ένα ζήτημα πρόσληψης: με ποιους όρους κάθε διακριτή εικαστικότητα γίνεται ορατή μέσα στην κοινή κατασκευή;
Βιβλιογραφική αναφορά: Bakhtin, Mikhail (1984). Problems of Dostoevsky’s Poetics. Επιμέλεια και μετάφραση Caryl Emerson. University of Minnesota Press.
3. Η θέση και η ορατότητα — Jacques Rancière
Το ερώτημα της ορατότητας συνδέεται με τον «καταμερισμό του αισθητού» του Rancière: με τους τρόπους οργάνωσης ενός κοινού πεδίου αντίληψης και συμμετοχής. Στο γλυπτό, κάθε συμβολή καταλαμβάνει μια συγκεκριμένη θέση, η οποία επηρεάζει τη σχέση της με τον θεατή.
Το ύψος, το πλάτος, το χρώμα, οι προεξοχές και τα διάκενα κατευθύνουν την προσοχή. Οι χαμηλότερες επιφάνειες προσφέρονται για κοντινή παρατήρηση των λεπτομερειών, ενώ οι ανώτεροι σχηματισμοί προβάλλονται στον ουρανό και προσλαμβάνονται εντονότερα ως περιγράμματα. Η κοινή συμμετοχή αποκτά έτσι διαφορετικές συνθήκες θέασης. Η τέχνη μπορεί να αναδιατάσσει το ορατό και το νοητό, ανοίγοντας δυνατότητες χειραφέτησης και αμφισβήτησης παγιωμένων κοινωνικών ιεραρχιών. Αυτή η δυνατότητα παραμένει ένα διακύβευμα της αισθητικής εμπειρίας, χωρίς να συνιστά εγγυημένο αποτέλεσμα κάθε έργου.
Η ισοτιμία των συμβολών αποτελεί συνθετική επιδίωξη που χρειάζεται να εξετάζεται μέσα από αυτές τις πραγματικές διαφορές και μέσα από την προσπάθεια εξισορρόπησης της ορατότητάς τους. Η διάταξη οργανώνει τη δυνατότητα κάθε μέρους να διεκδικεί την προσοχή και να σχετίζεται με τα υπόλοιπα.
Στην ποιητική ανάγνωση του έργου, ο καταμερισμός του αισθητού επεκτείνεται σε έναν καταμερισμό της ύλης και των περιβαλλοντικών φαινομένων. Προς τα άνω, η στήλη ανοίγεται στη «μαλακή ύλη» του κόσμου: στον ουρανό και στο σύννεφο, στο φως και στον αέρα, στον ήχο και στον υετό. Προς τα κάτω, η νοητή συνέχειά της στρέφεται στο αδιαφανές, στο σκληρό και στο αέναα σκοτεινό, στη θερμότητα και στις τεκτονικές δυνάμεις της γης.
Η τρυπανική ορμή του γλυπτού μπορεί να νοηθεί ως μια κίνηση που διαπερνά διαδοχικά στρώματα, συνδέοντας το ατμοσφαιρικό με το γεώδες. Η στήλη συγκροτείται ως όλον μέσα στο όλον του τοπίου, με τα διάκενά της να επιτρέπουν τη συνεχή οπτική επικοινωνία ανάμεσα στο έργο και στο περιβάλλον. Η οργάνωση της ορατότητας μάς οδηγεί έτσι στις ιδιότητες της ύλης και στους τρόπους επεξεργασίας της.
Βιβλιογραφική αναφορά: Rancière, Jacques (2004). The Politics of Aesthetics: The Distribution of the Sensible. Μετάφραση και εισαγωγή Gabriel Rockhill. Continuum.
4. Η ύλη και η κατασκευή — Tim Ingold
Η προσέγγιση του Ingold επιτρέπει να εξετάσουμε τη μορφή μέσα από τη διαδικασία κατασκευής της. Η δημιουργική σκέψη αναπτύσσεται στη συνάντηση της χειρονομίας με τις δυνατότητες και τις αντιστάσεις των υλικών.
Στη στήλη, το ξύλο, το γυαλί, οι κεραμικές επιφάνειες και το μέταλλο συμμετέχουν με διαφορετικούς όρους. Το βάρος, η ακαμψία, η ευθραυστότητα και οι δυνατότητες σύνδεσής τους επηρεάζουν τον τρόπο με τον οποίο μπορούν να συνυπάρξουν. Τα κενά ανάμεσα στις κατασκευές καθιστούν ορατή αυτή τη συνάρθρωση, εκθέτοντας τις ράβδους που συνδέουν τα μέρη.
Η γλυπτική κατασκευή στήριξης του Κώστα Σολάκη αποκτά, μέσα σε αυτή την ανάγνωση, ουσιαστικό συνθετικό ρόλο. Συμμετέχει στον ρυθμό της στήλης και καθιστά δυνατή την κοινή παρουσία των ετερογενών μορφών.
Η κατασκευαστική πράξη αναπτύσσεται ως διαδικασία αμοιβαίας ανταπόκρισης. Οι δημιουργοί παρακολουθουν τη συμπεριφορά των υλικών, προσαρμόζουν τη χειρονομία τους και αναδεικνύουν δυνατότητες που εκδιπλώνονται κατά την εργασία. Η μορφή διαμορφώνεται μέσα σε έναν κόσμο εν τω γίγνεσθαι, όπου ο σχεδιασμός συναντά διαρκώς τις συγκεκριμένες συνθήκες της κατασκευής.
Η προθετικότητα της επιδέξιας πρακτικής εκδηλώνεται στην ίδια τη δράση, στις ποιότητες της προσοχής και της ανταπόκρισης. Οι προηγούμενες προθέσεις συναντούν όσα προκύπτουν κατά την εργασία κατώρθωσης και ανώρθωσης και μπορούν να αναθεωρηθούν μέσα από αυτά. Η νοημοσύνη της κατασκευής εντοπίζεται στη χειρονομία που συνδέει τον δημιουργό, τα εργαλεία τα υλικά και την νοητότητα.
Από αυτή την οπτική, η «νοητή» διάσταση του τίτλου μπορεί να συνδεθεί και με τη σκέψη που αναδύεται μέσα στην πράξη. Η οδός σχηματίζεται καθώς τα μέρη δοκιμάζονται, συνδέονται και αποκτούν κοινή παρουσία. Η σύνδεση των υλικών μάς οδηγεί στους ανθρώπους και στις αποφάσεις που οργάνωσαν τη συνάντησή τους.
Βιβλιογραφική αναφορά: Ingold, Tim (2013). Making: Anthropology, Archaeology, Art and Architecture. Routledge.
5. Η συνεργασία ως συγκρότηση του έργου — Grant H. Kester
Η μελέτη του Kester για τη συνεργατική τέχνη προσφέρει το πλαίσιο για να αναγνωρίσουμε τη συνεννόηση και τη συλλογική διαμόρφωση ως συστατικά της καλλιτεχνικής πράξης. Η σύνθεση συνδέεται με τις σχέσεις μέσα από τις οποίες οι επιμέρους συμβολές αποκτούν κοινή παρουσία.
Στη δική μας ερμηνευτική προέκταση, το ένα ανάμεσα στα πολλά φέρει την ευθύνη της δράσης του: επιδιώκοντας τη δική του συνθετική πλήρωση —το δικό του «αγαθό»— μπορεί να επιτρέπει, να ενισχύει ή να περιορίζει τη δυνατότητα συνθετικής πλήρωσης των άλλων. Η έκταση, η θέση και η ένταση κάθε συμβολής επηρεάζουν τον διαθέσιμο χώρο και τους όρους εμφάνισης των υπολοίπων.
Η κατακόρυφη δομή είναι, με αυτή την έννοια, ενεργή. Κάθε μέρος καταλαμβάνει τον δικό του χώρο, ενώ η παρουσία του συνδέεται με μια κοινή κατασκευαστική και συνθετική οργάνωση. Η «νοητή οδός» συνεχίζεται από τη σχέση των μορφών στη σχέση των δημιουργών και παραμένει ανοιχτή στη διαδρομή που σχηματίζει κάθε θεατής.
Μέσα σε αυτή τη συνθήκη, η απόσταση ανάμεσα σε αυτό που υπάρχει και σε αυτό που θα μπορούσε ή θα όφειλε να υπάρχει γίνεται πεδίο συνθετικής διαπραγμάτευσης. Τα ευδιάκριτα κενά της στήλης συμμετέχουν σε μια δυνητική τροχιά ανόδου και καθόδου. Το κενό γίνεται αντιληπτό ως έλλειψη όταν συσχετίζεται με μια συγκεκριμένη ανάγκη, προσδοκία ή δυνατότητα. Στη σύνθεση, μπορεί να λειτουργεί ως διάστημα που επιτρέπει στις μορφές να διακρίνονται, να επικοινωνούν και να διατηρούν την αυτοτέλειά τους.
Η συνύπαρξη τάξης και απρόβλεπτου προσφέρει έναν ακόμη τρόπο ανάγνωσης του έργου. Κάθε επιμέρους στοιχείο δρα μέσα σε έναν κόσμο με σταθερότητες, αλλά και με απρόβλεπτες συναντήσεις. Ο κοινός άξονας, οι συνδέσεις και οι αποστάσεις οργανώνουν τη σταθερότητα της κατασκευής, ενώ οι διαφορετικές μορφές και υλικότητες παράγουν εκπλήξεις κατά τη θέαση.
Ακόμη και όταν η διαδοχή των μορφών εμφανίζεται απρόβλεπτη, τα ενδιάμεσα διαστήματα μπορούν να προσφέρουν σημεία προσανατολισμού. Τα κενά αποκτούν έτσι συνθετική λειτουργία: κρατούν τις αποστάσεις μέσα στις οποίες το ένα μπορεί να συνυπάρχει με τα πολλά.
Βιβλιογραφική αναφορά: Kester, Grant H. (2011). The One and the Many: Contemporary Collaborative Art in a Global Context. Duke University Press.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου