Τα όρια των Αηδονιών. Εικαστική συνέργεια. Αίθουσα Παλαιού Παρθεναγωγείου Έδεσσας, 23 έως 29 Μαΐου 2026.

Εικαστική συνέργεια γύρω από την ολοβάθη, μακρόσυρτη υδατογραφία των Πρεσπών της Σοφίας Αντωνακάκη
Τα όρια των Αηδονιών

Η εγκατάσταση και η παρουσίαση του εικαστικού έργου θα πραγματοποιηθούν στην Αίθουσα Παλαιού Παρθεναγωγείου Έδεσσας, στο πλαίσιο του 33ου Εικαστικού Μήνα Μαΐου, από 23 έως 29 Μαΐου 2026.

Εγκαίνια: 23 Μαΐου, στις 20:00. Διοργανώνεται από τον Φιλοπρόοδο Σύλλογο Έδεσσας «Μέγας Αλέξανδρος», υπό την αιγίδα του Δήμου Έδεσσας.

Η μεγάλη υδατογραφία των 30 μέτρων αναπτύσσεται ως ένα πανοραμικό πεδίο θέασης, όπου το βλέμμα κινείται αδιάρρηκτα κατά μήκος της λιμναίας περιμέτρου της Πρέσπας. Το τοπίο δεν αποδίδεται ως στατική εικόνα, αλλά ως συνεχές οπτικό πεδίο μακρόσυρτης πινελιάς — μια ροή «μ᾿ ἀστροφεγγιὲς ὁλόβαθες» και «φεγγαρομαλάματα», όπου το νερό και ο ουρανός, ηλιάγγιχτα, συναντώνται σε έναν ορίζοντα γεγονότων. Εδώ, το βλέμμα διασχίζει «τριανταφυλλιὰ χαράματα», ενώ η εικαστική επιφάνεια λειτουργεί σαν μια οπτική αναπνοή, όπου η φύση μετασχηματίζεται σε ρευστή αφήγηση αηδονισμάτων, μουσικοτοπίων και κιναισθητικής παρουσίας. Σαν να «βρέχει οὐρανὸς σὲ μιὰ μεριὰ κι᾿ ἠλιοφωτάει στὴν ἄλλη», η ζωγραφική κινείται ανάμεσα στο φως και τη σιωπή, στα περάσματα της προσφυγιάς, στις καταβόθρες των εκτοπισμών και στα σιωπηλά ασκηταριά των πελεκάνων.

Το έργο κορυφώνεται στο Παρθεναγωγείο της Έδεσσας, όπου η υδατογραφία μετασχηματίζεται σε συνεργατική εγκατάσταση της Σοφίας Αντωνακάκη με τους  Χριστόφορο Γεωργιάδη. Χάρη Κοντοσφύρη, Νίκη Παλούμπη  και  Χρύσα Τσαλκούτη.  Εκεί, η φωνή του τοπίου αποκτά σώμα και ρυθμό· «τοῦ λαρυγγιοῦ δονεῖται ἀψηλά ἡ φουσκωμένη φλέβα», και «ὁ ἀχὸς ἀνεβαίνει, ὅλο καὶ πιὸ μεστώνει», διαποτίζοντας την εικαστική επιφάνεια.

Ηχοτοπία, ηχοποιητική μουσική και περφόρμανς ενεργοποιούν τον χώρο, επεκτείνοντας την αναγνώριση «από σπιθαμή σε σπιθαμή» του βλέμματος. Οι ήχοι λειτουργούν ως αόρατα νήματα που διασχίζουν τη μεγάλη υδατογραφία και εκβάλλουν συμβολικά στις όχθες της λίμνης Πρέσπας, καθώς «τὸν ἀγέρα, ξέχειλον ἀπὸ ἡδονές, ματώνει» η ένταση της εμπειρίας. Το τοπίο παραμένει ορατό — και γίνεται ακουστό, ποιητικά Βαρναλικό.

 

Υδατογραφία / Ηχοτοπία: Σοφία Αντωνακάκη. Ηχητική σύνθεση – μουσική σύνθεση : Χριστόφορος Γεωργιάδης. Κατασκευές / Αλληλεπίδραση : Χάρης Κοντοσφύρης. Κιναισθητική επιτέλεση /  Φωνητικά   : Νίκη Παλούμπη
Ενδυματολογία : Χρύσα Τσαλκούτη

Χάρης Κοντοσφύρης
για λογαριασμό της συνέργειας

Βιογραφικά σημειώματα των συνεργών. 

Η Σοφία Αντωνακάκη είναι εικαστικός που δραστηριοποιείται στη φωτογραφία, το βίντεο και τις πολυμεσικές εγκαταστάσεις. Σπούδασε βίντεο και φωτογραφία στο Mainz της Δυτικής Γερμανίας (1983–1989). Από τις αρχές της δεκαετίας του 1990 παρουσιάζει έργα που συνδέουν το τοπίο της Φλώρινας με την ποιητική και τη μνήμη. Δημιούργησε το ντοκιμαντέρ «Η Φλώρινα των Τεχνών και των Παθών», το οποίο προβλήθηκε στη Φλώρινα και στην Ταινιοθήκη της Ελλάδος, ενώ συμμετέχει σταθερά στο project «Ψυχή στο Λαιμό» και στην εικαστική ομάδα Εν-Φλω. Έχει παρουσιάσει έργα στην Ελλάδα και στο εξωτερικό και έχει διακριθεί με βραβεία, μεταξύ των οποίων το πρώτο βραβείο στην Osten Biennale of Drawing (2020) και στη Μπιενάλε Σχεδίου Osten (2023).

Ο Χριστόφορος Γεωργιάδης είναι επί πτυχίω καλλιτέχνης του Τμήματος Εικαστικών και Εφαρμοσμένων Τεχνών του Πανεπιστημίου Δυτικής Μακεδονίας και σπουδαστής μουσικής στο Ωδείο Φλώρινας της Περιφέρειας Δυτικής Μακεδονίας, όπου παρακολουθεί ανώτερα θεωρητικά και πιάνο. Γεννήθηκε στη Φλώρινα το 2002 και η καλλιτεχνική του πρακτική αναπτύσσεται στο πεδίο της διασταύρωσης μουσικής και εικαστικών τεχνών. Στο ερευνητικό του ενδιαφέρον διερευνά τη συγκρότηση μιας διαλογικής σχέσης μεταξύ ήχου και εικόνας, όπου το ζωγραφικό μέσο συμμετέχει ενεργά και αλληλεπιδρά με τα μουσικά όργανα. Αναπτύσσει υβριδικές μορφές έκφρασης που συνδυάζουν εικαστική χειρονομία και μουσική επιτέλεση, διερευνώντας τη σχέση ρυθμού, κίνησης και υλικότητας.

Ο Χάρης Κοντοσφύρης είναι  εικαστικός καλλιτέχνης και καθηγητής στη Σχολή Καλών Τεχνών Φλώρινας. Γεννήθηκε στη Μυτιλήνη το 1965. Παρακολούθησε σπουδές σκηνοθεσία στη Σχολή Χατζίκου στην Αθήνα και ζωγραφική στην Ανώτατη Σχολή Καλών Τεχνών. Παρουσίασε την πρώτη του ατομική έκθεση στη Γκαλερί Δεσμός το 1992. Στο έργο του χρησιμοποιεί δομικά υλικά, όπως τσιμέντο και βιομηχανικό σίδηρο, δημιουργώντας εγκαταστάσεις in situ που ενεργοποιούν τη συμμετοχή του θεατή. Διερευνά τη σχέση μορφής, υλικότητας και οπτικής αντίληψης, με συστοιχίες κοινωνικών και ανθρωπολογικών πεδίων. Έχει παρουσιάσει το έργο του σε ατομικές εκθέσεις και διεθνείς διοργανώσεις και από το 2010 διδάσκει στο Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας, εστιάζοντας στη μεταγνωστικότητα, τη διαδραστικότητα και τις συνεργατικές πρακτικές.

Η Νίκη Παλούμπη είναι εικαστικός και επί πτυχίω καλλιτέχνιδα του Τμήματος Εικαστικών και Εφαρμοσμένων Τεχνών του Πανεπιστημίου Δυτικής Μακεδονίας στη Φλώρινα. Γεννήθηκε στην Πάτρα και από νεαρή ηλικία ασχολήθηκε με τη μουσική, παρακολουθώντας τετραετή εκπαίδευση βιολιού στο Δημοτικό Ωδείο Πατρών. Στην εικαστική της πρακτική διερευνά την αρχαία τέχνη της ύφανσης ως διαδικασία κίνησης και ηχητικής εμπειρίας. Η ύφανση αντιμετωπίζεται ως επιτελεστική πράξη, όπου κάθε χειρονομία δημιουργεί ρυθμό και σχέσεις. Το υφαντό αναδεικνύεται ως «κοσμικός ιστός» που συνδέει λεπτοφυείς ποιότητες και καταγράφει τη διαδικασία δημιουργίας, συνδυάζοντας ήχο, κίνηση και μορφή σε ενιαία εικαστική εμπειρία.

Η Χρύσα Τσαλκούτη είναι εικαστικός και επί πτυχίω καλλιτέχνιδα του Τμήματος Εικαστικών και Εφαρμοσμένων Τεχνών στη Φλώρινα. Έχει ολοκληρώσει σπουδές στο σχέδιο μόδας στο ΙΕΚ ΑΚΜΗ Θεσσαλονίκης και διερευνά τη σχέση ενδυματολογίας και εικαστικής πρακτικής. Στο έργο της χρησιμοποιεί το ύφασμα και τις υλικότητές του, αξιοποιώντας τη χειρωνακτική διαδικασία ως βασικό μέσο έκφρασης. Μέσα από τη μεταμόρφωση του υφάσματος σε μορφή και χώρο αναπτύσσει αφηγήματα που σχετίζονται με το σώμα, την κίνηση και τη μνήμη. Η πρακτική της συνδυάζει στοιχεία γλυπτικής, ενδυματολογίας και εγκατάστασης, διερευνώντας την υλικότητα ως φορέα εμπειρίας και συμβολισμού.

ΤΑ ΟΡΙΑ ΤΩΝ ΑΗΔΟΝΙΩΝ της Σοφίας Αντωνακάκη 

Η ακουαρέλα Τα Όρια των Αηδονιών ξεκίνησε από την ανάγκη μου να εκφράσω τη δική μου σχέση με τον τόπο της Πρέσπας και να τον πανοπτικοποιήσω μέσα από έναν προσωπικό τρόπο θέασης. Όχι ως μια γεωγραφική αποτύπωση, αλλά ως ένα πεδίο όπου συνυπάρχουν ιστορίες, σιωπές, απουσίες και ίχνη ανθρώπων.

Στην Πρέσπα τα όρια είναι παντού, ακόμη κι όταν δεν φαίνονται. Είναι χαραγμένα μέσα στο τοπίο, μέσα στις μνήμες, στους φόβους και στις αφηγήσεις των ανθρώπων. Μέσα στην ακουαρέλα, αυτές οι γραμμές εμφανίζονται συχνά ως τομές και χαράξεις. Με απασχολεί το όριο όχι μόνο ως σύνορο αλλά και ως πληγή — ως μια συνεχής παρουσία που χωρίζει, επιτηρεί και απαγορεύει.

Ταυτόχρονα, με απασχολεί βαθιά η εμπειρία της εγκατάλειψης. Η Πρέσπα είναι ένας τόπος όπου, σε πολλά σημεία, αισθάνομαι ακόμη έντονη την απουσία όσων κάποτε αναγκάστηκαν βίαια να φύγουν. Τα διαδοχικά στρώματα της ακουαρέλας λειτουργούν για μένα σαν στρώματα μνήμης· σαν μια προσπάθεια να παραμείνουν παρόντες άνθρωποι, ιστορίες και ίχνη που χάνονται.

Τα χρώματα που χρησιμοποιώ τα παρασκευάζω η ίδια από φυσικά υλικά της Πρέσπας. Ήθελα ο ίδιος ο τόπος να βρίσκεται υλικά μέσα στο έργο. Το χώμα, οι αποχρώσεις, οι ύλες και τα νερά του τοπίου να περάσουν μέσα στην επιφάνεια της ακουαρέλας ως φορείς μνήμης.

Παράλληλα, το ηχοτοπίο με τα κελαηδίσματα των αηδονιών και τους λαρυγγισμούς του Βασίλη Δόντσιου, πρωτοψάλτη και δασκάλου βυζαντινής μουσικής, λειτουργεί ως μία ακόμη παρουσία μέσα στον χώρο. Με γοητεύει η σκέψη πως το τραγούδι των πουλιών διασχίζει τα ανθρώπινα σύνορα χωρίς να τα αναγνωρίζει. Εκεί όπου ο άνθρωπος χαράζει γραμμές, ο ήχος, ο άνεμος και η φύση συνεχίζουν να κινούνται ελεύθερα.

Για μένα, το έργο αυτό είναι μια προσπάθεια να σταθώ απέναντι στην Πρέσπα όχι μόνο ως τόπο καταγωγής, αλλά ως τόπο μνήμης, απουσίας και συνεχούς επιστροφής.

Θέλω να ευχαριστήσω τον συνθέτη Χριστόφορο Γεωργιάδη, τη Νίκη Παλούμπη και την ενδυματολόγο Χρύσα Τσαλκούτη, που μέσα από την αλληλεπιδραστική τους σύμπραξη σεβάστηκαν αυτόν τον «ορίζοντα γεγονότων» της Πρέσπας που προσπάθησα να περιγράψω.

Αυτό το ειδυλλιακό τοπίο των Πρεσπών — το αρχαίο, πρωτομαζεμένο νερό της Ευρώπης — υπήρξε ανήσυχο, τρικυμιώδες, αντάρτικο, ήμερο και ανήμερο ταυτόχρονα. Όπως και αυτή η βιβλική μορφή του Αντρέα, που ανάστατη ξεπροβάλλει μέσα από την έκθεση και μεταφέρεται στην αυλή του Παλαιού Παρθεναγωγείου.