Διάλεξη της Μαρίας Φραγκή: «Η Ήμερη του Φιόντορ Ντοστογιέφσκι.» . Τρίτη 19 Μαΐου 2026 στις 12:00

 

 

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ

Διάλεξη: «Η Ήμερη του Φιόντορ Ντοστογιέφσκι.»

Διάλεξη της Μαρίας Φραγκή

Στο πλαίσιο του κύκλου διαλέξεων του Τρίτου Εικαστικού Εργαστηρίου του Τμήματος Εικαστικών και Εφαρμοσμένων Τεχνών του Πανεπιστημίου Δυτικής Μακεδονίας, την Τρίτη 19 Μαΐου 2026 στις 12:00, η Μαρία Φραγκή, PhD Θεατρικών Σπουδών, σκηνοθέτις και μέλος Ε.Ε.Π. του Πανεπιστημίου Πατρών, θα παρουσιάσει τη σκηνική και θεωρητική της προσέγγιση πάνω στο έργο Η Ήμερη του Φιόντορ Ντοστογιέφσκι.

Η διάλεξη θα πραγματοποιηθεί στην Αίθουσα «Μέγας Αλέξανδρος» του Τμήματος, στη Φλώρινα, και θα μεταδοθεί ταυτόχρονα διαδικτυακά.

Η παρουσίαση εστιάζει στη θεατρική μεταγραφή της ψυχολογικής νουβέλας Кроткая (Η Ήμερη), ενός από τα πλέον σκοτεινά και εσωτερικά έργα του Ντοστογιέφσκι, όπου ο συγγραφέας καταγράφει τον καταιγισμό σκέψεων ενός ενεχυροδανειστή συζύγου μπροστά στο νεκρό σώμα της αυτόχειρος δεκαεξάχρονης συζύγου του. Στις αρχικές σημειώσεις του συγγραφέα, το έργο φέρει τον τίτλο «Η εκφοβισμένη», αποκαλύπτοντας ήδη από τη γένεσή του τον πυρήνα της βίας, της σιωπής και της ψυχικής καταπίεσης που διατρέχει το κείμενο.

Η διάλεξη θα διερευνήσει τη μετάβαση από την αφήγηση στη σκηνική δράση, τον τρόπο με τον οποίο το σώμα, η φωνή, η παύση και η θεατρική εικόνα μετασχηματίζουν τον εσωτερικό μονόλογο σε βιωμένη εμπειρία, καθώς και τη διαχρονική επικαιρότητα του έργου μέσα από ζητήματα εξουσίας, έμφυλης βίας, φόβου και υπαρξιακής απομόνωσης — στην εκπόρθηση της εικόνας μέσα από το παράθυρο της εικόνας του κόσμου, εκεί όπου το βλέμμα παρατηρεί και αρχίζει να εκτίθεται.

Ιδιαίτερη έμφαση θα δοθεί:

• στη δραματουργική επεξεργασία του ψυχολογικού λόγου
• στη θεατρική απόδοση της σιωπής και της εσωτερικότητας
• στη σχέση σώματος, τραύματος και σκηνικής παρουσίας
• στη μετατροπή της λογοτεχνικής αφήγησης σε σκηνική πράξη 
• Στην εκπόρθηση της εικόνας μέσα από το παράθυρο της εικόνας.

Η διάλεξη εντάσσεται στον κύκλο διαλέξεων του Τρίτου Εικαστικού Εργαστηρίου και αποτελεί μέρος της παιδαγωγικής και ερευνητικής του προσέγγισης, όπου η καλλιτεχνική πράξη συναντά τη θεωρία, τη λογοτεχνία και τη σύγχρονη σκηνική έρευνα.

Σχεδιασμός Αφίσας: Χάρης Κοντοσφύρης
Συντονισμός: Χάρης Κοντοσφύρης 

Η διάλεξη είναι ανοιχτή στο κοινό.

 Αίθουσα «Μέγας Αλέξανδρος», ΤΕΕΤ, Φλώρινα
 Διαδικτυακή παρακολούθηση στα πλαίσια της ενισχυτικής διδασκαλίας: https://uowm-gr.zoom.us/j/98934765452

 

Σύντομο Βιογραφικό – Μαρία Φραγκή

Μαρία Φραγκή, PhD Θεατρικών Σπουδών-Σκηνοθέτις, Μέλος ΕΕΠ του Τμήματος Θεατρικών Σπουδών Πανεπιστημίου Πατρών με αντικείμενο: Εκπαίδευση, Θεσμοί και Παραγωγή Θεάτρου-Θέατρο για παιδιά και εφήβους

Γεννήθηκε στην Αθήνα. Αποφοίτησε από την Ανώτερη Σχολή Δραματικής Τέχνης του Ωδείου Πειραϊκού Συνδέσμου το 1984 και από την Φιλοσοφική Σχολή του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών το 1986. Eίναι Διδάκτωρ Γραμμάτων και Ανθρωπιστικών Επιστημών με ειδίκευση στις ΤΕΧΝΕΣ ΤΟΥ ΘΕΑΜΑΤΟΣ - ΘΕΑΤΡΟ, του Πανεπιστημίου PARIS X-NANTERRE (1996). Έχει παίξει στο θέατρο και έχει σκηνοθετήσει πολλές παραστάσεις για επαγγελματικούς και ερασιτεχνικούς θιάσους. Ίδρυσε το «Εργαστήριο Θεατρικής Έρευνας και Τέχνης» του Πανεπιστημίου Κρήτης και την Ομάδα «ΤΙ ΘΑ ΠΕΙ;» του ΕΚΠΑ με έμφαση στην έρευνα παραστάσεων για νεανικό κοινό. Έχει διευθύνει το «Ελληνικό Πολιτιστικό Κέντρο Καΐρου» και το περιοδικό ΠΑΠΥΡΟΙ. Είναι μέλος του Σωματείου Ελλήνων Ηθοποιών, της Εταιρείας Ελλήνων Σκηνοθετών, του Διεθνούς Ινστιτούτου Θεάτρου, του IDEA, της Επιτροπής Καλλιτεχνικών Σχολείων του ΥΠ.Π.Ε.Θ.(2015-2018), του Ελληνικού Κέντρου της Διεθνούς Σχολής Θεατρικής Ανθρωπολογίας. Διδάσκει θέατρο –θεωρία και πράξη– σε ΑΕΙ της Ελλάδας και του εξωτερικού από το 1997 έως σήμερα. Συγγραφέας άρθρων, βιβλίων για το θέατρο(Θεατρική Αγωγή Ε΄-Στ΄Δημοτικού, Η σκηνική πράξη στην εκπαίδευση) και Προγραμμάτων Σπουδών - Οδηγών για τον Εκπαιδευτικό  γύρω από την Τέχνη του Ηθοποιού, την Καλλιτεχνική Παιδεία, το Θέατρο στην Εκπαίδευση και στην Κοινωνία  κ.ά. Πρόσφατες σκηνοθεσίες : «Ο φιλάργυρος» της Ε.Μ.Μαρτινέγκου, «Ημερολόγιο επιστοφής» της Μ.Τσισκάκη-Γαλιατσάτου, «Οι δραπέτες της σκακιέρας» του Ε.Τριβιζά-Γ.Κουρουπού, «Διάλογοι και επανάσταση,τότε και σήμερα». Περισσότερες πληροφορίες :

 https://ees.org.gr/%CF%80%CF%80%CE%B5%CF%83/%CE%B8%CE%AD%CE%B1%CF%84%CF%81%CE%BF/%CF%86%CF%81%CE%B1%CE%B3%CE%BA%CE%B7-%CE%BC%CE%B1%CF%81%CE%B9%CE%B1/

 

Αναστοχασμός πάνω στο μηχανισμό των εικόνων μέσα στις εικόνες: 

Η εικόνα γίνεται καθρέφτης μιας εύθραυστης ύπαρξης: μια εικόνα καταρρέουσα μέσα στην ίδια την εικόνα του κόσμου. Από το αναγεννησιακό «παράθυρο» του Alberti —την επιφάνεια όπου ο κόσμος οργανώνεται προοπτικά και αποκτά σταθερότητα— έως το φορητό παράθυρο της εικόνας που κρατά η ηρωίδα στα χέρια της, η ιστορία της αναπαράστασης μοιάζει να μετακινείται από τη βεβαιότητα προς το κενό.

Η αναγεννησιακή προοπτική δεν υπήρξε μόνο τεχνική αναπαράστασης αλλά και μηχανισμός εμβύθισης: ένας τρόπος μέσω του οποίου το βλέμμα εισέρχεται μέσα στην εικόνα, κατοικεί τον χώρο της και πείθεται για τη συνοχή του κόσμου που αυτή κατασκευάζει. Το παράθυρο γίνεται υπόσχεση βάθους, συνέχειας και ελέγχου του ορατού. Στην Ήμερη, όμως, αυτή η βεβαιότητα ανατρέπεται. Το κτιστό παράθυρο του δωματίου, το παράθυρο της εικόνας και το παράθυρο της θεατρικής σκηνής συμπλέκονται σε ένα ενιαίο πεδίο πτώσης και εκτόπισης.

Η προοπτική μετρά το κενό από το όριο του παραθύρου έως το άπιαστο σημείο φυγής. Αυτό ακριβώς το σημείο φυγής αναζητά η ηρωίδα, καθώς κατακρημνίζεται μέσα στο προοπτικό κενό του παραθύρου, κρατώντας σφιχτά μια εικόνα. Η πτώση της δεν είναι μόνο σωματική αλλά και οπτική· μια βύθιση μέσα στον ίδιο τον μηχανισμό της αναπαράστασης.

Εκεί, η ηρωίδα και η ίδια η εικόνα εκπαραθυρώνονται ταυτόχρονα από τον κόσμο που τις περιέκλειε. Η εμβύθιση στην προοπτική μετατρέπεται σε βύθιση μέσα στην ίδια την κατάρρευση της εικόνας. Η θεατρική εικόνα του μονολόγου παύει πλέον να λειτουργεί ως ασφαλές κάδρο αναπαράστασης και γίνεται τόπος ρήξης: εικόνα μέσα στην εικόνα, όπου μια τελευταία εικόνα διασώζει τη δυνατότητα της ηρωίδας να μετατραπεί η ίδια σε εικόνα της εικόνας της.

Ο μηχανισμός των εικόνων μέσα στις εικόνες εμφανίζεται ήδη από την πρώιμη Αναγέννηση ως μια απόπειρα αυτοσυνείδησης της ίδιας της αναπαράστασης. Στους πίνακες των Φλαμανδών ζωγράφων, στους κυρτούς καθρέφτες του Jan van Eyck ή στα εσωτερικά δωμάτια του Velázquez και αργότερα του Vermeer, η εικόνα παύει να είναι απλώς παράθυρο προς τον κόσμο και αρχίζει να παρατηρεί τον ίδιο της τον εαυτό. Η ζωγραφική ενσωματώνει άλλες ζωγραφικές, καθρέφτες, ανοίγματα, αντανακλάσεις και δευτερεύοντα κάδρα, δημιουργώντας μια ατέρμονη αναδίπλωση του βλέμματος.

Το αναγεννησιακό παράθυρο του Alberti υποσχόταν έναν σταθερό και μετρήσιμο κόσμο. Ωστόσο, η στιγμή που μια εικόνα εισέρχεται μέσα σε μια άλλη εικόνα σηματοδοτεί ήδη μια ρωγμή σε αυτή τη σταθερότητα. Το βλέμμα δεν βρίσκεται πλέον έξω από την αναπαράσταση αλλά παγιδεύεται μέσα σε διαδοχικά επίπεδα ορατότητας. Η εικόνα αποκτά επίγνωση ότι είναι εικόνα.

Από τους βυζαντινούς φορητούς εικονογραφικούς τύπους έως τη θεατρική σκηνή, τον κινηματογράφο και τις σύγχρονες οθόνες, ο μηχανισμός αυτός εξελίσσεται σε έναν λαβύρινθο εγκιβωτισμένων κόσμων. Κάθε εικόνα λειτουργεί ως πύλη προς μια άλλη εικόνα, κάθε κάδρο ως άνοιγμα προς ένα επόμενο βάθος. Στην Ήμερη, η ηρωίδα κρατά μια εικόνα ενώ η ίδια μετατρέπεται σε εικόνα μέσα στο θεατρικό κάδρο του μονολόγου της. Το παράθυρο, η εικόνα και το σώμα συγκροτούν ένα ενιαίο σύστημα πτώσης και αναστοχασμού: μια αλληλουχία εικόνων που καταρρέουν μέσα στην ίδια την επιθυμία τους να διασώσουν τον κόσμο.

Κοντοσφύρης Χάρης